Kendinizin Psikologu Olun, Depresyonu Yenin!

[n@r_cicegi]

Kendisini üzgün yalnız, mutsuz ve umutsuz hissedenler bu yazıyı MUTLAKA okumalılar!

Kendinizin psikologu olun,
DEPRESYONU YENİN!
Çok önemli taktikler


Depresyon bir duygulanma bozukluğudur. Depresyondaki kişiler kendilerini üzgün, yalnız, yardımsız, umutsuz hissettikleri gibi hayat kaybedilmiş olarak görürler. Yaşamak onlar için külfettir. Herkes zaman zaman deprasif ruh haline girebilmekle birlikte tedavi gerektirecek kadar bir depresyona herkes yakalanmaz. Depresyon insan hayatının her yönünü ve açısını etkileyebilir. Uyku düzeni, cinsî hayat, sosyal ilişkiler depresyonun etkisiyle bozulabilir. Depresyondaki İnsan için en basit işler çok ağır yük olarak algılanabilir. Bundan dolayı dağınık olabilirler. Depresyonun belirtileri kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Depresyondaki insan uyuyamayacak kadar hareketli olabilirken, diğeri yataktan kalkmak istemeyebilir.

Depresyonun temelinde daha önceden isteyerek ve severek yaptığı günlük faaliyetlere karşı isteksizlik ve hayattan zevk alamama durumu vardır. Ek olarak kişide kederli ve üzgün bir duygulanmayla birlikte görülen bazı değişiklikler zamanla oluşur. Bu durumda kişi her şeyi olumsuz değerlendirerek karamsarlık gözlüğüyle geçmişi ve geleceği düşünmeye başlar. Bu düşünceler İstemese de kişinin aklına gelir. Yani günlük hayatta her şeyin olumsuz taraflarını görür.

Yalnız normal sınırlarda kabul edilecek, gün İçerisindeki duygu çökkünlükleri depresyon sayılmaz. Depresyon diyebilmemiz için aşağıda sıralanmış belirtilerin gün içe¬risinde hemen hemen gün boyu ve en az son 15 gündür devam ediyor olması gerekir:

* Hemen her gün ve günün büyük kısmında gözlenen çökkün duygu hali (kendini mutsuz, ağlamaklı, kederli hissetme),
* Hemen her gün, gün boyu süren bütün ya da çoğu faaliyete karşı ilgi ve zevk almada azalma (daha önce keyif alman işler, hobiler ve alışkanlıklardan artık hoşlanmama, bıkkınlık, cinsî isteksizlik).
* Diyet uygulanılmamasına rağmen Önemli derecede kilo kaybı ya da alımı (bir ay içinde vücut ağırlığının %5'inden fazlasının artması ya da azalması) ya da hemen hergün iştahta artma ya da azalmanın olması.
* Hemen hergün uykusuzluk ya da aşırı uyku hali.
* Hemen her¬gün normal beyin ve vücut faaliyetlerinde, hareketlilik halinde azalma ya da huzursuzluk.
* Hemen hergün halsizlik, yorgunluk hisleri; daha önceki günler kadar enerjik hissetmeme,
* Hemen hergün kendini değersiz hissetme, küçük görme, kendini be¬ğenmeme, suçlu ya da günahkâr hissetme hali.
* Hemen hergün düşünme ya da konsantrasyon yeteneğinde azalma olması (konuşulanlara, okunan şeylere, seyredilenlere dikkatini verememe gibi) ya da kararsızlık hali.
* Tekrarlayan ölüm düşünceleri, intihar plânlan veya eylemlerinin varlığı.
Sıralanan belirtilerden en az 5'inin (ilk 2 belirtiden en az biri bulunmak üzere) en az iki hafta süresince varlığı durumuna "majör depresyon" denir. Bu durumda:
* Dep¬resyonun hastalık olduğunu kabul edin ve uzmandan yardım isteyin.
* Her insanın hayatının belli döneminde depresyon geçirebileceğini düşünün.
* Depresyonun zayıflık ve güçsüzlük belirtisi olmadığını düşünün.
* Çok önemli kararlan hemen vermemeye çalışın.
* İnsanlardan uzak kalmayın.
* Televizyondaki şiddet ve korku filmlerini seyretmeyin. Hobilerinize yönelik programlan seyredin.
* Sizi hüzünlendirdiğini düşündüğünüz şarkılardan uzak durun.
* İsteksizlik düşüncelerine rağmen küçük de olsa faaliyetlerde bulunun (yürüyüş, arkadaşla sohbet, elişi, yemek, tamirat vb.).

Depresyonun etkileyebildiği şeyler şunlardır: Beden: Vücutta beliren en genel semptomlar uykusuzluk ve yorgunluktur. Zihin: Kararsızlık, dikkati toplayamama, hep aynı olumsuz düşünceler etrafında dolaşma ve başka şey düşünememe (rumination) en önemli belirtilerdir.

Davranış: Depresyon insanı:

1) Kendine karşı yıkıcı ve saldırgan davranışlara,
2) Düşünme¬den, birdenbire ortaya çıkan davranışlara,
3) Kontrol edilemez şekilde sebebi olma¬yan ağlamalara,
4) Alkol ve uyuşturucu madde bağımlılığına yönlendirebilir. Duygular: Üzüntü, değersizlik, boşluk, anlamsızlık, aşın suçluluk duyguları görülebilir. İlişkiler: Sosyal izolasyon, çevreyle olumsuz ve yıkıcı ilişkiler görülebilir.

Depresyondaki kişi geçmişte yaşanmış olayların olumsuz ve kötü taraflarını görerek kendisini suçlu ve cezalandırılmış hisseder. Aynı şekilde geleceği de umutsuz ve karamsar görür, gelecek adına çaresizlik düşünceleri iyice pekişir. Kişi hayatından zevk alamaz hale gelir, hatta yaşamanın anlamsız olduğunu düşünecek kadar kendini çökkün hissedebilir. Bu olumsuz bakış günlük hayatına, kişilerarası ilişkilere yansıyarak onun okul ve/veya iş hayatındaki performansının düşmesine sebep olabilir.

Depresyon hiçbir dış etki olmadan da kendi kendine kişide endojen dediğimiz şekliyle zamanla gelişebilir. Depresyondaki kişinin düşünce yapısı birtakım özellikler sergiler, düşünmesini sağlayan beyin hücreleri ve bu hücrelerin içinde bulundukları ortamda bazı değişiklikler ortaya çıkar. Araştırmalarda varılan sonuçlardan biri de hayat olaylarının beyin hücreleri üzerinde etkili olduğudur. Vücudumuzun, sinir sistemimizin yapısında ve düzenindeki değişiklik düşüncelerimizi etkiler.

Melankolik tipte sabahları yoğun çökkünlük hissiyle beraber hemen herşeye karşı zevk kaybı, aşırı yorgunluk ve halsizlik görülür. Atipik şeklindeyse genellikle uyku ve iştah azalması olan tipik şekilde olanın tersine uyku ve iştah artışı ön plândadır. Mevsimsel tipte tekrarlayan mevsimle birlikte depresyon belirtileri vardır, Tipik depresyonda azalmış uyku, İştah, enerji görülür.

Depresyondaki kişi beden şikâyetleri denilen baş ağrısı, kas ağrıları, aşırı yorgunluk ve halsizlik, sindirim sistemi rahatsızlıkları, kalp ve dolaşım sistemi şikâyetleri, cinsî faaliyet bozuklukları ve buna benzer bedenî yakınmalarla doktora başvurabilir.

Depresyon tedavisi son zamanlarda kolay hale gelmiştir. Bu tedavi duygular, düşünceler ve davranışlar üzerinde çalışmakla da olabilir; ilaç tedavisiyle de olabilir. Uygunluğuna karar verilmesi için uzman (psikolog/ psikiyatrist) tarafından değerlendirilmek yeterlidir. Uzmanla yüz yüze görüşmek tedavi başlangıcını oluşturacak ilk adımdır. Uzman ilmî ve ölçülebilir yöntemlerle sizi değerlendirecek, en uygun tedaviyi tavsiye edecektir. Bilişsel olumsuzlukları ve öğrenilmiş çaresizlik düşüncelerini gidermek için psikoterapiye ihtiyaç vardır. İlaç tedavisinde serotonin ve noradrenalin üzerinden etki yapan antidepresan dediğimiz ilaçlar kullanılır. Yine de ilaç tedavisinin hızlandırılabilmesi için psikoterapiye ihtiyaç vardır. Depresyonu oluşturan sebeplere yönelik olarak psikososya! stres faktörlerinin de ortadan kaldırılması süreç içerisinde iyileşmeyi hızlandıracaktır. Bu dönem içerisinde kişinin hayatını mevcut depresyonun en az şekilde etkilemesi için durumun psikolog tarafından değerlendirilmesi ve vakit geçirilmeden tedaviye başlanması önemlidir.

Depresyon tedavisi ilerledikçe kişiler değişiklikleri fark edebilmekte ve bu değişiklikler bilimsel yöntemlerle ölçülebilmektedir. Depresyonun teşhis ve tedavisi bütün dünyada uzmanlar tarafından üzerinde çalışılan ve fikir birliğine varılmış uygulamaların yer aldığı bir alandır,

Aslında depresyon gerçekten tedavi edilmez.

Çünkü:
1) Hayat devamlı karsımıza yüzleşmemiz ve akıllıca yönetme¬miz gereken zorluklar çıkarır.
2) Üzüntü hayatın parçasıdır ve kimse ondan kaçamaz. Psikoterapilerde amaç uygun yollarla problemleri çözümlemektir. Uygun psikoterapiler ve gerekiyorsa ilaçlarla depresyon yönetilip üstesinden gelinebilir. Günümüzde artık çok iyi bilinmektedir ki, depresyon biyolojik, sosyal, psikolojik faktörlerin sonucu olarak meydana gelmektedir. Terapide başarı isteniyorsa bütün bu elementleri hesaba katmak lâzımdır.

Depresyondaysanız bilmeniz gerekenler şunlardır: Unutmayın ki, artık bundan kurtulmak için farklı şeyler yapmalısınız. İlk adımda bilgi almayı ve bu bilgileri kullanmayı deneyin. İhtiyaçlarınıza göre farklılaştırılabilecek birçok etkili terapi mevcuttur.

Depresyon herkesi etkileyebilir. Kadınlarda iki kat daha fazla görülür. 25-44 yaşlan arasında yaygındır. Amerika'da yaklaşık 20 milyon insanın depresyonda olması ilginçtir. Depresyondaysanız haydi şimdi harekete geçebilirsiniz.

Psikoterapilere gelince... Kognitif, davra¬nışçı ve interpersonal terapiler depresyonda kısa sürede etkili olabilir. Psikanaliz gibi yıllarca süren yaklaşımlar artık Amerika'da demode oldu diyebiliriz. Psikoterapilerin yerini almasa da kendi kendine yardım kitapları depresyonda faydalıdır. Kısa dönem terapiler 12 seans zaman alır. Bilişsel (kog¬nitif) terapilerde olumsuz düşünce ve işe yaramayan tutumların değiştirilmesi amaçlanır. Davranışçı terapilerde tek tek davranışlar üzerinde durularak değiştirilmeye çalışılır, tnterpersonal terapilerde birincil olarak şimdi burada ilkesine göre hareket edilir. İnsan ilişkileri ele alınır ve sosyal destek sistemleri güçlendirilmeye çalışılır. Bu yöntemin 12=20 hafta sürmesi beklenir.

İlaçlara gelince... Antidepresan ilaçlar doktorunuz uygun gördüğü takdirde alındığında faydalıdır. Birçok türde antidepresan ilaçlar bulunmakla birlikte birinden hiç fayda göremeyenler diğer ilaçlardan faydalanabilirler. Yan etkiler her insanda aynı görülmezler. Bir ilaç bir insanda başka yan etkilere sahipken başka insanda başka etkiler gösterebilir. İlaçların yan etkilerini azaltmak veya yok etmek için doktorunuzdan başka ilâve ilaçlar İsteyebilirsiniz.

Önemli olan iki noktayı şu şekilde belirtelim:

1. İlaçları aldıktan sonra doktorunuzla kontağı koparmayınız.
2.Depresyonla mücadelede en etkili sonuçlar ilaçlar + psiko¬terapi desteği olduğunda alınmaktadır.

Depresyonda en yaygın kullanılan ilaç türü "selecüve serotonin reuptake inhibitors (SSRls)"lerdir. Bu gruptan en çok tanınmış ilaçlar Prozac, Zoloft, Paxil ve Luvox'tır; genellikle daha az yan etkiye sahiptir. Beklenen yan etkiler uykusuzluk, seksüel disfonksiyon, ağız kuruluğudur. Genellikle aşırı doz alımı tehlikeli değildir. Monoamine oxidase inhibitors (MAOIs) türü ilaçlar kan basıncının artmasına yol açabilir. Doktorun verdiği talimatlar doğrultusunda uygun dozajda kullanılmadığında çok tehlikeli, hatta Ölüm gibi sonuçlar görülebilir. Genel yan etkileri kilo alımı, uykusuzluk, ajitasyon, baygınlık ve seksüel disfonksiyondur. Bu gruptan ilaçlara örnek olarak Parnate ve Nardil verilebilir. TricycHc antideprasan grubu ilaçlar Norpramin Elavil ve Vivactil sedatif etkiye sahiptir. Başlıca yan etkileri ağız kuruluğu ve kabızlıktır.

Aşağıdaki tavsiyeler profesyonel yardımın yerini almasa da size yol gösterebilir.

Lütfen bunları yapmamaya çalışın;
•Geçmişte takılıp kalmayın, deriiiin deriiiin düşünmeyin.
•Kendinizi başkalarıyla karşılaştırmayın.
• Felâket senaryoları üretmeyin.
•Söylenmemiş sözlerle uğraşmayın,
•Kendinizi reddetmeyin, olduğunuz gibi kabul etmeye ve sonra geliştirmeye çalışın.
•Vazgeçmek ve pasif kalmak faydasızdır.
•Kendinizi her şeyden izole ederek hayattan mahrum hale gelmemeye çalışın. Lütfen bunları yapın:
•Fizikî egzersizler ve spor.
•Alkolün azından da, çoğundan da kaçının.
•Gevşeme yöntemlerini öğrenip uygulayın.
•Gerçekleri duygulardan, inançları gerçeklerden ayırın.
•Kendinizi aşın.
•Eğlenceye ve tatile yeterince zaman ayırın.
•Amaçlarınızı belirginleştirin.
•Her insanın yardıma ihtiyacı olabileceğini düşünerek yardım almaktan çekinmeyin.
•Depresyondan, atılan küçük adımlarla çıkıldığını unutmayın. Depresyonda yakınınız varsa:
•Depresyondaki yakınınızı depresyonda olduğu için suçlamayın.
•Yakınınızın depresyonda olmasından dolayı kendinizi suçlamadan yapa¬bileceğiniz yardımları yapın.
•"Haydi neşelen biraz!" gibi klişeleşmiş sözlerden uzak durun.
•Depresyondaki yakınınızı korumak adına onun kendi kendine yapa¬bileceği işleri üstlenmeyin.
•Geçmişe değil, şu ana konsantre olun.
•Yardım edeyim derken zarar verebileceğinizi unut¬mayın.
•Profesyonel yardım almayı zayıflık göstergesi değil, akıllılık olarak değerlendirin.



Psikolog Tuncay ÖZER

Not: depresyona doğal bir yöntem...

Balık ye, depresyondan kurtul!

Journal ofAffective Disorders'ta yayınlanan araştırmada 23 ülkede yapılan çalışmaya göre balık tüketimiyle depresyon arasında ters orantı bulunmuş. Yani çok balık tüketen ülkeler depresyondan uzak duruyor. Halik tüketimi yılda 8.6 paund olan Güney Afrika'da kadınlar arasında depresyon oranı %24.5 gibi çok yüksek bir oranda. Balık tüketimi yılda 81.1 paund olan Singapur'da kadınlar arasında depresyon oranı % 1.5. Aradaki fark çok bariz değil mi? Aynı çalışmada balık tüketiminin manik depresyona ve şizofreniye yakalanma riskini azalttığına dair deliller bulunmuş. Oregon Health Sciences Üniversitesinden William Connor balık sevmeyenlere günde 1 gram balık yağı kapsülünün faydalı olacağını söylüyor. Amerika'da yapılan araştırmaya göre balık tüketimi düştükçe depresyon, intihar eğilimi, kalp krizi vak'aları artıyor. Araştırmayı yöneten Ulusal Sağlık Ensütüsü'nden Doktor joseph Hibbeln "Artık bu hastalıkların neden artış gösterdiğini biliyoruz!" diyor.


"Genç Beyin den alıntı"