Bilim olarak sosyoloji

[CaTLaQQQ]

Sosyolojinin gelişimi, toplumsalolayların da doğa bilimlerinin kulandığı yöntemlerle incelenebileceğitemel düşüncesine bağlıdır. Comte'un başlangıçta kullandığı "toplumsalfizik" adının olsun, toplumsal olayları "birer nesne gibi" ele almakgerektiğini söyleyen Durkheim'in formülünün olsun, kökeninde bu yatar.O dönemde sosyolojinin, doğa bilimleri gibi, olayları olduğu gibibetimleyebildiği ve böylece, "değer yargıları" yerine, "gerçekyargıları" geliştirebildiği oranda bir bilim olduğuna inanılmaktaydı.Bu tutum, gerçek bir düşünsel devrim oluşturmuştur. Daha önceleri,birkaç ender olağan dışı kişi bir yana bırakılırsa 'Aristo, Makyavel,Jean Bodin ve özellikle Montesquieu) toplumsal olgular, esas olarakfelsefi ve ahlaki açıdan incelenmekteydi. Toplumun ne olduğu değil de,insan doğasına ve insan yaşantısının amacına, v.d. ilişkin dinsel vefizik ötesi birtakım inançlara göre toplumun ne olması gerektiğitanımlanmaya calışılmakta yani değer yargılarına varılmaktaydı. İnsanve toplumun, "birer nesne gibi" bilimsel şekilde incelenebileceğidüşüncesi bile, kutsal şeylere karşı bir saygısızlık olarakgörülmekteydi.
Gerçekten de toplum bilimi düşüncesi ile insanözgürlüğü arasında mutlak bir çelişki olduğu kabul edilmekteydi. Bilimkavramı o zamanlar, kesin bir gerekirciliğe (determinizm)dayandırılmıştı. Buna göre bir A öncülü her zaman bir B sonucuverecekti ve zaten bilimsel yasa da ikisi arasındaki bu bağlantıdaifadesini bulacaktı. Bu, B'nin kaçınılmaz şekilde A'yı izlemesiniengelleyecek herhangi bir gücün araya girmeyeceğini varsaymaktadır. Buanlamda sosyolojik yasa kavramı, insanın özgür olmadığını kabul eder.Özgürlük kavramı, geleneksel gerekerciliğe karşıdır. Özgür olmak, kendikendini, hiç değilse kısmen belirleme olanağına sahip olmak yanibütünüyle dışardan belirlenmiş olmamak demektir. O halde geçen yüzyılınbilim adamları, toplum bilimlerinin varlığını olanaklı kılmak içintümüyle aldatıcı saydıkları insan özgürlüğünü yadsıma yolunuseçmekteydiler. Bu şekilde bitmez tükenmez birtakım felsefitartışmalara girişilmekteydi. Bugün bunlar aşılmıştır.
Artıkgerekircilik bundan çok farklı bir biçimde, istatistik bir gerekircilikolarak anlaşılmaktadır. Bu, özgürlük kavramını yadsımaz; yalnızca,somut koşulların olası sonuçlarını ifade eder ki özgürlük, bu koşullariçerisinde kullanılabilir. Parislilerin % 60'ının 15 Ağustos'tabaşkenti boşalttıklarını söylemek Parislilerin herbirinin o gün kenttekalmak ya da uzaklaşmak özgürlüğünü sınırlamamaktadır. Bu istatistikgözlem yalnızca, toplumsal alışkınlıkların Parislileri 15 Ağustos'taParis'ten kaçmaya zorladığını ve insan istemlerinin içerisindebelirlendiği toplu koşullarda bir değişme olmadığı takdirde % 60'ınınbu daha yüksek eğilime karşı çıkmak yerine onu izlemeyi seçmeolasılığının daha yüksek olduğunu söylemektedir. istatistikgerekircilik, olasılık terimleriyle toplu davranışları ifadeettiğinden, bu toplulukları oluşturan bireylerin belli özgürlükleresahip olduklarını göz önünde bulundurmaktadır.
İstatistikgerekircilik ilkin, toplum bilimlerine temel olmuştur, sonradan fizikbilimlere de az çok yayılmıştır. Artık burada da A unsurunun mutlak birB unsurunun ortaya çıkmasına yol açtığı söylenilmemekte, A'nın ardındaB'nin görülme olasılığının şu ya da bu kadar olduğu söylenilmektedir.Çoğu durumda bu olasılık oldukça yüksektir ve karşıt olasılık hemenhemen yok gibidir. Yine de atom düzeyinde durum biraz farklılıkgösterir. Şöyle ki, burada bi A faktörünün ardından, her biri de birhayli yüksek olasılıkla (B, C, D, E) gibi birçok hipotezingerçekleşmesi mümkündür. Böylece bugün XIX. y.y. sonuna göre, fizik vetoplum bilimleri karşılaştırmasına değin görüşler tersine dönmüştür.Eskiden, toplum bilimleri, o zaman mutlak kabul edilen fizikgerekirciliğin bulunduğu varsayılarak, fizik bilimlere göredüzelenmekteydi. Bugün ise fizik gerekirciliğin toplum bilimlerininörneğini verdiği istatistik gerekircilik görüntüsüne uygun biçimdegöreceli (relatif) olduğu kabul edilmektedir