Günlük Hayatta Kullandığımız İmla Kuralları

[n@r_cicegi]

Günlük Hayatta Kullandığımız İmla Kuralları

*Bir dilin kelimelerinin yazıya geçirilmesini sağlayan ortak yazma şeklidir.


Arkadaşlar özellikle internet dünyasının popüler olduğu günümüz dünyasında hepimizin uyması gereken ki son zamanlarda hepimizin şikayeti olduğu bir konu bu. Ben de elimden geldiği kadarıyla hepimizin Türkçe' mize daha iyi sahip çıkabilmesi için yazım kurallarını yayınlamaya karar verdim. Eklemek istediğiniz veya yanlış gördüğünüz her şey için beraber irtibat halinde olalım.

Şimdi bu kurallar neler:

1)BÜYÜK HARFLERİN YAZIMI

a)Özel adlar büyük harfle yazılır: (yeryüzü, kişi, ülkeler, diller...)

Minik kedisine hep Pamuk diye seslenirdi...

b)Kurum ve kuruluş adlarını oluşturan kelimelerin işlk harfleri:

Devlet Demir Yolları' nda ...
Milli Eğitim Bakanlığına yazılan ...

c)Dergi, kanun, eser, gazete, isimlerinin her kelimesi:

Tarihi Galata Köprüsü' nün ...

ç)Birden çok kelimeden oluşan kişi, yer adlarının ilk harfleri:

Gazi Osman Paşa Mahalle sakinleri ...

d)Mahalle meydan, bulvar, cadde ve sokak adları:

Bu gün Akdeniz Caddesi'nde ...

e)Cümlelerin ilk kelimesi büyük yazılır. Nokta, soru, ünlem işaretlerinden sonra gelen her cümlenin ilk harfi:

Dışarı çıktı. Acaba paradan kıymetli olan neydi? Düşündü ama bulamadı.

f)Şiirde mısraların ilk kelimesi:

Söz ola kese savaşı,
Söz ola kestire başı,
Söz ola ağulu aşı,

g)Mektup başlıklarının ilk kelimesi:

Sevgili yeğenim.

ğ)Levha ve açıklama Yazılarının ilk harfi:

Giriş, Vezne, Müdür ...

h)İki nıktadan sonra bir kimseden alınıp tırnak işareti içinde verdiğimizsözlerin ilk kelimesinin ilk harfi:

O yıl soğuk ülkelerden gelen biri: "Ne olur beni geri götür." demiş.

ı)Gazete ve dergi adlarının her kelimesi büyük harfle başlar:

Genç kalemler, Resmi gazete ...

i)Kİtap adları ve yazı başlıklarının her kelimesi büyük hafrle başlar. Başlıklarda geçen "ve, ile, ya, veya, ki" bağlaçlarıyla "mi" soru ekleri küçük harfle yazılır.

Bin Bir Gece Masalları, Ali Baba ve Kırk Haramiler ...

j)İsimlerle birlikte kullanılan unvanların da baş harfleri:

Sayın Profesör, Bay Ahmet

2)SAYILARIN YAZIMI

a)Sayılar gerekli görülen yerlerde yazıyla yazılabilir. Bu durumda sayı adları yazıya ayrı ayrı geçirilmelidir:

Örnek; Pazardan beş kilo patates, üç kilo elma aldım.

b)Banka işlemlerinde ve parasal işlemlerde araya başka sayı katılmasını önlemek amacıyla sayılar bitişik yazılır:

Örnek; Birmilyondokuzyüzbin gibi...

3)TARİHLERİN YAZIMI

a)Bilinen bir tarihi anlatan ay ve gün adları her yerde büyük harfle yazılır:

31 Mart ayaklanması ...

b)Ay ve gün adları yanlarında sayı olmadan kullanıldıklarında küçük harfle başlayarak yazılır.

Bu yıl şubat ve mart ayları çok soğuk geçti.

c)Gün bildiren tarihler aşağıdaki gibi yazılır:

19 Mayıs 1919 - 19.05.1999 - 19 / 05 / 2000

ç)Tarih bildiren sayılardan sonra gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır.

23 Nisan 1920'de TBMM açıldı.

4)DÜZELTME (Uzatma) İŞARETİ NİN KULLANILIŞI (^)

a)Yazılışları birbirine benzeyen, anlamları ayrı birtakım yabancı kelimeleri ayırt etmek için uzun ünlülerin (sesli) üzerinde düzeltme işareti konur:

adet=sayı - âdet=alışkanlık - aşık=küçük kemik - âşık=tutkun ...

b)Arapça ve Farsçe kelimelerde "g" ve "k" ünsüzlerinin (sessiz) ince okunduğunu göstermek için bu ünsüzlerden sonra gelen "a" ve "u" ünlülerinin üzerinde:

dükkân, gâvur, gikâye, kâğıt, kâr, tezâh, mekân ...

c)Ayrıca Arapça ve Farsça'dan gelen kelimelerde " l " ünsüzünün ince olunduğunu göstermek için de bu işaret kullanılır:

ahlâk, evlât, felâket, é¥lù’3c—ô±´ `/¢'ŠZş–m.Öº;"Ô[Rl, lâle, selâm, sülâle, lâmba, lâhana, plâk, plâj, plân...

5)İKİLEMELERİN YAZILIŞI

a)İkilemeler ayrı yazılır:

Baka baka, konuşa konuşa, kem küm, ev bark, soy sop ...

b)"m" ile yapılan ikilemeler de ayrı yazılır:

Dolap molap, kitap mitap, çocuk mocuk ...

c)İsmin hâl ekleriyle yapılan ikilemeler de ayrı yazılır:

Baş başa, göz göze, diz dize, yan yana ...

ç)İyelik eki almış ikilemeler de ayrı yazılır:

Boşu boşuna, ucu ucuna, günü gününe ...

d)İsim ve sıfatları tekrarlayarak yapılan ikilemeler de ayrı yazılır:

Akın akın, ağır ağır, kara kara, çeşit çeşit, uslu uslu ...

e)İkilemeler arasına virgül konmaz:

Ağır ağır konuşursak daha iyi anlaşılır.

6)DEYİMLERİN YAZILIŞI

Deyimler birden çok kelimeden oluşan, gerçek anlamlarından ayrı bir anlamı bulunan kelime gruplarıdır.

a)Deyim ya da deyim niteliği taşıyan kelimeler ayrı yazılır:

Can kulağıyla dinlemek.
Canını dişine takmak ...

7)BİRLEŞİK KELİMELERİN YAZILIŞI

a)Dilimizde önemli bir yer tutan pekiştirme sırfatları bitişik yazılır:

Apaçık, kapkara, kupkuru, sipsivri, sapasağlam, dümdüz ...

b)Birleşik kelime durumuna girmiş kelimeler bitişik yazılır:

Babayiğit, dedikodu, delikanlı, gecekondu, kabadayı, yelkovan ...

c)Ev, ocak ve yurt kelimeleriyle kurulan birleşik kelimeler ayrı yazılır:

Bakım evi, aş evi, radyo evi, sağlık ocağı, öğrenci yurdu, sağlık yurdu ...

ç)Hane kelimesiyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır:

Pastahane, hastahane, yatakhane, yemekhane ...

d)Birleştirmede yer alan kelimeler eski anlamlarını koruyorlarsa bu tür birleşik kelimeler ayrı yazılır:

Kara yolu, gül suyu, kuru üzüm, ay tutulması, balık yumurtası, yıl sonu...

e)Yardımcı fiillerle yapılan birtakım birleşik fiiller ayrı yazılır:

Yardım etmek, yol olmak, göç etmek, hayret etmek, gelin olmak...

f)Dilimizdeki "af, his, ret, zan" gibi birtakım kelimeler "etmek, olmak, eylemek" yardımcı fiilleriyle birleşirken söylenişlerine uyularak yeni ses alırlar. Bu kelimeler bitişik yazılır:

af + etmek __ affetmek, His + etmek __ hissetmek ...

g)"Emir, hüküm, keşif, nakil, kayıp" gibi birtakım kelimeler "etmek, eylemek, olmak" yardımcı fiilleriyle birleşirken ikinci hecelerdeki ünlüleri düşürürler. Bu kelimelerle yapılan birleşik fiiller bitişik yazılır:

emir + etmek __ emretmek, kayıp + olmak __ kaybolmak ...

ğ)"-a, -e, -ı, -i, -u, -ü" ekleriyle yapılan birlşeik fiiller bitişik yaılır:
Bakmak + kalmak __ bakakalmak
yapmak + bilmek __ yapabilmek ...

h)İki ya da daha çok kelimeden oluşan yerleşim merkezi adları bitişik yazılır:

Karaköy, Dörtyol, Gürgentepe, Tepeköy ...

ı)Sıfat ya da isim tamlaması biçiminde oluşmuş ve bu şekilde kalıplaşmış yer adları ve dağ, deniz, ova adları bitişik yazılır:

Kızılırmak, Çukurova, Uludağ, Akdeniz, Ulukışla...

8)KURULUŞ ADLARININ YAZILIŞI

a)Kurum, kuruluş, işletme, okul, birlik ve derneklerin resmi adlarının her kelimesi büyük harfle başlar:

Devlet Demir Yolları, Türkiye Radyo Televizyon Kurumu, Fatih İlköğretim okulu ...

b)Kurum ve kuruluş adlarında geçen kelimeler cins isim olarak geçtiğinde küçük harfle yazılır:

Hava kuvvetlerinin güçlendirilmesi için ...
Demir çelik işletmelerinin...

9)"-de" EKİ VE "de" KELİMESİN YAZILIŞI

a)Hal eki olan "de" kelimeye bitişik yazılır. Özel isimlerin sonuna geldiğinde kesme işaretiyle ayrılır. Kendisinden önce gelen kelimenin son ünlüsüne göre büyük ünlü uyumuna uyar.

Ayakta durmaktan canım çıktı.
Otomobil bozulunca yolda kalmışlar.
Yurtta sulh cihanda sulh!
Dolabın anahtarı Ali'de olmalı.

b)Bağlaç olan "de" ayrı yazılır. Kendisinden önce gelen kelimenin son ünlüsüne göre büyük ünlü uyumuna uyar.

Onları da gördünüz mü?
Kerem de çalışmasını tamamlamış.

10)"-ki" EKİ ve "ki" BAĞLACININ YAZIMI

a)Ek olan "-ki" ünlü uyumuna uymaksızın kendinde önce gelen kelimeye bitişik yazılır:

Bu sayfadaki yazıyı okudunuz mu?

b)Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır:

Olmaz ki!
Böyle de yatılmaz ki!
Atatürk diyor ki: ...

c)"Ki" bağlacı bazı kelimelerle zamanla kalıplaştıkları için bitişik yazılır:

Halbuki, oysaki, sanki, mademki ...

11)"mi" EKİNİN YAZILIŞI

a)Soru eki olan "mi" kendinden önce gelen kelimeden ayrı yazılır.Kendinden önceki kelimenin son ünlüsüne göre ünlü uyumuna uyar.Kendisinden sonra gelen ekler bu eke bitişik yazılır:

Oğlunu işe almadılar mı?
Bitirdiğinde bana verecek misin?
Tahtadaki şekli görüyor musun?

12)"ile" KELİMESİNİN EK OLARAK YAZILIŞI

a)"ile" sözü, ünlüyle biten kelimelere ek olarak geldiğinde başındaki "-i" ünlüsü "y"'ye dönüşür ve büyük ünlü uyumuna uyar:

balta + ile __baltayla - çifte + ile__çifteyle

b)III.şahıs iyelik ekinden sonra ek olarak geldiğinde başındaki "-i" ünlüsü "y"'ye dönüşür, büyük ünlü uyumuna uyar:

annesi + ile __ annesiyle -arkadaşı + ile__arkadaşıyla

c)Ünsüz ile biten kelimelere ek olarak geldiğinde başındaki "-i" ünlüsü düşer ve büyük ünlü uyumuna uyar.

kardeş + ile __kardeşle - ayak + ile __ayakla

13)"yor" EKİNİN YAZILIŞI

"-yor" eki ünlü uyumuna uymaz. Eklendiğini fiilin ünlüsünü ince de olsa, bu ekin ünlüsü kalın kalır:

Atatürk Mudanya yolu ile Bursa'ya gidi-yor-du.
gel-i-yor,sür-ü-yor,sev-i-yor,sor-u-yor,görüş-ü-yor...
konuş + u + yor __ konuşuyor
fiil kökü bağlantı ünlüsü -yor eki

bekle + yor __ bekliyor: -e, -i ye dönüşüyor.
fiil kökü -yor eki

Fiil kökü ünlü ile bittiğinde, bağlantı ünlüsü almıyor.Ancak sondaki, "-a" sesi "-ı" veya "-u" ya,"-e" sesi "-i" veya "-ü" ye dönüşüyor.
başla + yor __ başlıyor: -a ünlüsü -ı' ya dönüştü.

14)"-ken" EKİNİN YAZILIŞI

"-ken" (iken) büyük ünlü uyumuna uymaz.; getirildiği kelimenin ünlüleri kalın da olsa, bu ekin ünlüsü ince kalır:

okur + iken __ okurken
bakar + iken __ bakarken
çalışır + iken __ çalışırken
durmuş + iken __ durmuşken

15)"İMEK" EK FİİLİNİN YAZILIŞI

İmek ek fiili ayrı yazıldığında ünlü uyumuna uymaz:

Aldığı elbise oldukça kaba idi.
Meğer bana kırgın imiş.
Her yıl yaz tatilinde Antalya'ya gider idim.

İmek ek fiili bu gün daha çok bitişik olarak kullanılmakta ve ses uyumuna uymaktadır. Ünlü ile biten
kelimeye eklendiğinde "-i" ünlüsü düşer ve araya "y" girer:

tatlıcı idi __ tatlıcıydı - ne ise __neyse
yabancı imiş __yabancıymış - sinirli imiş __ sinirliymiş
ÜnlüyLE biten kelimelere eklendiğinde "-i" ünlüsü düşer:
gider imiş __gidermiş - ker*** imiş __ker***miş
bakar ise __bakarsa - görecek ise __ görecekse